Psychoterapia - co to takiego?

Najłatwiejszym sposobem na zrozumienie istoty psychoterapii jest określenie jej jako formy rozmowy, która ma pomóc w rozwiązaniu wewnętrznych problemów człowieka. Choć sama psychoterapia nie jest już tematem tabu, to jednak bardzo mało osób decyduje się na skorzystanie z usług psychoterapeuty. Po części wynika to z obawy przed zaszufladkowaniem przez otoczenie jako osoby z problemami psychicznymi, a po części z niewiedzy i braku rozeznania czym jest psychoterapia i jak proces leczenia wygląda w praktyce.

Psychoterapia ma wiele imion

Brak zrozumienia psychoterapii może wynikać również z faktu znacznego zróżnicowania nurtów i związanych z tym metod leczenia. Współcześnie wyróżnia się cztery podstawowe nurty psychoterapii (Grzesiuk, 2005):

• psychoanalityczne – uwypuklają znaczenie wyuczonych zachowań i doświadczeń z wieku dziecięcego, które mają przełożenie w zaburzeniach występujących w życiu dorosłym człowieka
• behawioralno-poznawcze – kluczowe znaczenie ma zmiana niewłaściwych, niekorzystnych dla człowieka schematów zachowań i sposobów myślenia
• humanistyczno-egzystencjalne – najważniejsze jest rozpoznanie zaburzeń wynikających z zakłócenia w procesach naturalnego rozwoju człowieka. Takie zaburzenia zwykle wynikają z niezaspokojenia podstawowych potrzeb psychologicznych tj. miłość, poczucie autonomii, akceptacji, własnej wartości itp.
• systemowe – w tym podejściu największą uwagę zwraca się na relacje człowieka w systemie rodziny i całym systemie społecznym

Pomimo istniejących różnic pomiędzy wymienionymi nurtami psychoterapii i wynikających z nich różnic w metodach leczenia, skuteczność ich stosowania jest niemal identyczna – nie ma zatem większego znaczenia, na jaki rodzaj psychoterapii się decydujemy (Czabała, 2006).

Psychoterapia to nie to samo, co rozmowa z przyjaciółką

Zwykło się mówić, że psychoterapia jest formą rozmowy, która leczy. Być może właśnie dlatego, wiele osób porównuje ją do rozmów z przyjacielem/przyjaciółką. W praktyce, ze względu na określony kierunek i cel prowadzenia takiej rozmowy, ma ona jednak zupełnie innych przebieg i charakter niż typowe rozmowy prowadzone pomiędzy bliskimi sobie osobami – przyjaciółmi.

Czym wyróżnia się typowa rozmowa z psychoterapeutą w podejściu humanistyczno-egzystencjalnym (wiele elementów tego typu rozmowy spotyka się również w innych nurtach psychoterapii)?

Po pierwsze, rozmowa z psychoterapeutą to w mniejszym stopniu rozmowa o faktach, a w większym o uczuciach, przemyśleniach, spostrzeżeniach czy przeżyciach.

Po drugie, taka rozmowa ma bardziej jednostronny charakter i nie wymaga wzajemności. Psychoterapeuta nie zwierza się pacjentowi z własnych przemyśleń i ten może skupić się wyłącznie na rozmowie o sobie – w rozmowach przyjaciół najczęściej każdy mówi trochę o sobie i swoich problemach. Psychoterapeuta nie ocenia postępowania pacjenta, a jedynie akcentuje te elementy, które mogą być dla niego ważne z punktu widzenia procesu terapii.

Po trzecie, dzięki otwartej rozmowie pacjent może dostrzec te elementy własnego zachowania, które przekładają się na jego relacje z innymi ludźmi. Neutralne podejście do tych zachowań i brak ocen formułowanych przez terapeutę pomaga w pełnym otwarciu i lepszemu zrozumieniu aktualnych lub przeszłych relacji łączących pacjenta z innymi osobami. Dzięki temu pacjent może nauczyć się korzystniejszych dla siebie sposobów postępowania w kontaktach międzyludzkich.

Po czwarte, rozmowie z psychoterapeutą zawsze powinno towarzyszyć poczucie bezpieczeństwa i zrozumienia, którego w szczerych rozmowach z bliskimi osobami może zwyczajnie brakować. Pacjent może liczyć na pełną dyskrecję ze strony psychoterapeuty. Nie musi bać się oceniania, może liczyć na akceptację, co pozwala w pełni się otworzyć i poczuć się maksymalnie bezpiecznym.

Po piąte, psychoterapeuta nie wskaże gotowego rozwiązania, nie powie, że wszystko będzie dobrze. Psychoterapia polega na zrozumieniu przez pacjenta własnych motywacji i dotarciu do tego, co jest dla niego najważniejsze. Psychoterapeuta nie powie zatem, jaką drogą pacjent powinien podążać. Nie oceni pacjenta, ale również nie zbagatelizuje jego problemu. Pomoże natomiast w zrozumieniu źródła problemu i odnalezieniu sposobów neutralizacji jego przyczyn.